Image by Paul Diaconu from Pixabay
Zaćma to schorzenie polegające na stopniowym mętnieniu naturalnej soczewki oka. Pierwsze objawy zaćmy bywają mylone z prostym zmęczeniem wzroku, jednak choroba postępuje samoistnie i prowadzi do utraty ostrości widzenia. Jedyną metodą przywrócenia sprawnego wzroku pozostaje zabieg chirurgiczny. Dla pacjentów ważne stają się dwa zagadnienia: na czym polega operacja zaćmy oraz jaka jest operacja zaćmy prywatnie z ceną w porównaniu z procedurą refundowaną. Poniższy materiał porządkuje informacje o przebiegu zabiegu, kwalifikacji i powrocie do widzenia.
Katarakta rozwija się powoli, dlatego pierwsze oznaki choroby pacjenci często bagatelizują. Typowe objawy zaćmy to rozmycie obrazu nieustępujące po zmianie okularów, mgła przed oczami, blaknięcie kolorów, oślepianie przez jaskrawe światło słoneczne lub reflektory samochodowe oraz dwojenie jednooczne (podwójny obraz widoczny jednym okiem). Schorzenie nie wywołuje bólu, świądu ani zaczerwienienia, dlatego wielu seniorów odkłada wizytę u okulisty, przypisując zmiany naturalnemu starzeniu. Tymczasem soczewka twardnieje i pęcznieje, a w zaawansowanym stadium jej usunięcie wymaga dłuższego stosowania ultradźwięków i wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań. Pytanie, na czym polega operacja zaćmy, znajduje konkretną odpowiedź medyczną. Procedura wykorzystuje metodę fakoemulsyfikacji i jest wykonywana w trybie jednego dnia, w znieczuleniu miejscowym kroplowym. Chirurg wykonuje mikronacięcie rogówki o szerokości około 2 do 3 milimetrów. Przez ten otwór wprowadza ultradźwiękową sondę, która rozbija zmętniałą soczewkę na drobne fragmenty. Drugie narzędzie odsysa rozbity materiał z dna torebki soczewki. Sama torebka pozostaje w oku i tworzy podparcie dla implantu.
W kolejnym etapie chirurg wprowadza do oka sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową. Implant jest zwinięty w iniektorze i rozprostowuje się dopiero wewnątrz torebki, gdzie elementy stabilizujące zapobiegają jego przesuwaniu. Cały zabieg trwa zwykle około dwudziestu minut. Pacjent nie wymaga hospitalizacji, opuszcza klinikę tego samego dnia, a nacięcie goi się samoistnie bez konieczności zakładania szwów. Przed zabiegiem konieczna jest dokładna diagnostyka: pomiar wad refrakcji, ocena ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie dna oka oraz biometria pozwalająca obliczyć moc implantu. Na tej podstawie dobiera się typ soczewki: jednoogniskową sferyczną lub asferyczną, z wydłużoną ogniskową, wieloogniskową albo toryczną korygującą astygmatyzm. Większość implantów posiada filtr UV, a soczewki ponadstandardowe dodatkowo filtr światła niebieskiego, który chroni siatkówkę. Po operacji pacjent otrzymuje krople do stosowania w domu oraz zalecenia pozabiegowe. W pierwszym tygodniu obowiązuje zakaz dźwigania, gwałtownych skłonów, pocierania oka i narażania go na pył lub środki chemiczne. Badanie kontrolne wykonywane jest między 14. a 28. dniem od zabiegu, a jego celem jest ocena gojenia oraz pomiar ostrości widzenia. Sporadycznie po kilku miesiącach lub latach pojawia się zaćma wtórna, polegająca na zmętnieniu tylnej części torebki, którą usuwa się prostym zabiegiem laserowym. Sama zaćma pierwotna po wymianie soczewki nie nawraca, ponieważ implant akrylowy nie ulega procesowi mętnienia.
Koszt zabiegu prywatnego zależy od rodzaju wszczepianej soczewki oraz zakresu opieki pozabiegowej. Operacja zaćmy prywatnie z ceną w polskich placówkach mieści się zazwyczaj w przedziale od kilku do kilkunastu tysięcy złotych za jedno oko, przy czym największą część kosztu stanowi sam implant. Standardowa soczewka jednoogniskowa sferyczna podlega refundacji przez NFZ, natomiast soczewki ponadstandardowe (asferyczne z filtrem światła niebieskiego, toryczne, z wydłużoną ogniskową EDOF czy wieloogniskowe trifokalne) wymagają dopłaty pacjenta. W modelu transgranicznym, w którym zabieg wykonywany jest w klinice na terenie Unii Europejskiej z rozliczeniem NFZ, dopłata do soczewki ponadstandardowej jest niższa o około 2500 złotych na jedno oko w porównaniu z analogicznym zabiegiem w pełni prywatnym w Polsce. Pakiet prywatny standardowo obejmuje konsultację kwalifikacyjną, kompletne badania przedoperacyjne, sam zabieg, implant, leki w ramach opieki domowej, ubezpieczenie oraz dwa badania kontrolne. Część placówek dolicza osobno koszt transportu, opiekę osoby towarzyszącej oraz odbiór z domu. Pakiety podstawowe z soczewką refundowaną przez NFZ zaczynają się od 0 zł dopłaty pacjenta, a dopłaty do implantów ponadstandardowych w modelu transgranicznym zaczynają się od kilkuset złotych i sięgają około 3300 złotych za soczewkę trifokalną.
Wiek pacjenta sam w sobie nie stanowi przeciwwskazania do zabiegu. Choroba dotyka przede wszystkim osoby po 50. roku życia, ale coraz częściej operowane są też osoby po 80. i 90. roku życia. Badania kliniczne wskazują, że spośród ponad 200 operacji przeprowadzonych u osób po 90. roku życia u około 80% pacjentów odnotowano poprawę jakości widzenia. Skuteczność może być nieco niższa niż u osób młodszych z uwagi na towarzyszące zmiany związane ze starzeniem się gałki ocznej (między innymi włókna białkowe odkładające się na strukturach oka), jednak sama procedura przebiega podobnie jak u młodszych pacjentów. Decyzję o kwalifikacji do zabiegu podejmuje lekarz prowadzący po analizie stanu ogólnego pacjenta. Choroby takie jak cukrzyca, nadciśnienie, arytmia, migotanie przedsionków, dławica piersiowa, niska liczba płytek krwi, zaburzenia tarczycy, rozrusznik serca, bypassy czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa nie wykluczają operacji, ale wymagają wcześniejszej konsultacji i przedstawienia pełnej dokumentacji medycznej. Osoby z jaskrą mogą zostać zakwalifikowane pod warunkiem, że ciśnienie wewnątrzgałkowe pozwala na bezpieczne przeprowadzenie procedury. Przeciwwskazaniem pozostaje wyłącznie ciężki stan ogólny zdrowia. Sieć placówek prowadzących leczenie zaćmy, w tym OneDayClinic, oferuje pacjentom z Polski południowej i zachodniej diagnostykę kwalifikacyjną we Wrocławiu, Opolu, Oleśnicy, Brzegu i Gliwicach, a zabiegi w trybie transgranicznym wykonywane są w klinice w czeskiej Ostrawie. Decyzję o terminie i rodzaju implantu podejmuje lekarz prowadzący po przeprowadzeniu pełnej diagnostyki przedoperacyjnej.
