unsplash.com Licencja: https://unsplash.com/license
Gabinety, które podają kroplówki z witaminami, działają w Warszawie i w innych dużych miastach. Zanim ktoś z powiatu sochaczewskiego wybierze się na taki zabieg, dobrze wiedzieć, czego można się po nim spodziewać i kto nie powinien z niego korzystać. Przy zmęczeniu, które ciągnie się tygodniami, lepiej zacząć od wizyty u lekarza rodzinnego w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), a podstawowe badania krwi można też zrobić bezpłatnie w programie profilaktycznym NFZ.
Wlew witaminowy to płyn podawany kroplami do żyły przez wenflon, czyli cienką plastikową rurkę, którą zakłada się zwykle na przedramieniu. Bazą wlewu jest sól fizjologiczna, płyn z elektrolitami albo glukoza. Dodaje się do niej na przykład witaminę C, witaminy z grupy B czy magnez. W medycynie witaminy podaje się dożylnie w kilku poważnych sytuacjach, na przykład przy ciężkich niedoborach u osób z zaburzeniami wchłaniania, w encefalopatii Wernickego, czyli ostrym uszkodzeniu mózgu z niedoboru witaminy B1, i u chorych w stanie krytycznym (1). Tych zastosowań medycznych nie należy mylić z wlewem na poprawę samopoczucia, który jednak też jest procedurą medyczną i wymaga oceny ryzyka.
Jak to wygląda w praktyce, widać na przykładzie gabinetu, który podaje wlewy witaminowe w Warszawie. Według opisu na jego stronie kroplówkę witaminową przyjmuje się na miejscu albo pod wskazanym adresem, jeśli wybierze się dojazd. Przed zabiegiem personel medyczny przeprowadza wywiad i wyklucza przeciwwskazania, a sam wlew dożylny podaje pielęgniarka albo ratownik medyczny. Skład i cena każdego wlewu są ustalone z góry. Wyniki badań nie zmienią więc tego, co jest w butelce, ale pomogą ocenić, czy wlew jest potrzebny i czy można go bezpiecznie podać.
Wlewy z dużymi dawkami witamin i minerałów bywają reklamowane jako sposób na stres, brak energii i słabszą odporność. Autorzy brytyjskiego przeglądu z 2023 roku piszą, że brakuje dobrej jakości dowodów, by takie wlewy były potrzebne albo przynosiły korzyść zdrowotną osobom bez konkretnego niedoboru witamin lub choroby. Zwracają też uwagę, że duże, przekraczające potrzeby organizmu ilości niektórych witamin i minerałów mogą szkodzić (1). Przy zmęczeniu sensowniej jest więc najpierw ustalić jego przyczynę. Nawet wykryty niedobór nie oznacza jeszcze potrzeby kroplówki, bo sposób leczenia lekarz dobiera do rozpoznania.
Na wizytę dobrze zabrać listę przyjmowanych leków i suplementów z dawkami, ostatnie wyniki badań krwi i informację o niedawnych wlewach. W wywiadzie należy też wspomnieć o chorobach serca i nerek, alergiach, ciąży albo karmieniu piersią. Od tych informacji zależy decyzja, czy wlew można podać.
Po wywiadzie pielęgniarka albo ratownik medyczny zakłada wenflon, najczęściej na przedramieniu albo w zgięciu łokcia. Ukłucie przypomina pobranie krwi. Płyn kapie powoli, a pacjent w tym czasie siedzi w fotelu. W tym warszawskim gabinecie sam wlew trwa godzinę albo półtorej, zależnie od rodzaju kroplówki.
W miejscu wkłucia może potem zostać siniak. Przy dużych dawkach witaminy C podawanych dożylnie zgłaszano też podrażnienie i zapalenie żyły (2). Ból, pieczenie albo obrzęk przy wenflonie w czasie wlewu trzeba od razu zgłosić osobie, która go podaje, podobnie jak duszność, bo ta może oznaczać, że płynu podano za dużo (3). Jeśli po zdjęciu wenflonu w miejscu wkłucia pojawi się zaczerwienienie, obrzęk, narastający ból albo wyciek, trzeba skontaktować się z lekarzem. Wysypka, obrzęk twarzy albo trudności z oddychaniem w czasie wlewu lub po nim wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Każdy wlew to dodatkowa porcja płynu w krwiobiegu. Przy niewydolności serca albo upośledzonej pracy nerek taki płyn może przeciążyć organizm, dlatego brytyjskie wytyczne dotyczące płynów dożylnych u dorosłych w szpitalu zalecają rozważyć u tych chorych mniejszą ilość płynów, podobnie jak u osób starszych i schorowanych (3).
Ostrożności wymaga też witamina C. Po dawkach liczonych w gramach, podanych dożylnie, opisano ciężkie powikłania: niewydolność nerek u osób, które wcześniej chorowały na nerki, i rozpad krwinek czerwonych u osób z wrodzonym niedoborem enzymu G6PD. Autorzy tej pracy zalecają, żeby dużych dawek nie podawać osobom z chorobą nerek, z niedoborem G6PD ani osobom, u których wcześniej powstawały kamienie szczawianowe w nerkach (2). O takim niedoborze albo kamieniach należy powiedzieć przed każdym wlewem.
O wlewie trzeba też porozmawiać z lekarzem prowadzącym, który może go odradzić, jeśli ktoś:
Zmęczenie ma wiele przyczyn. Często wiąże się z niedoborem snu albo kłopotami z zasypianiem, niezdrową dietą i małą aktywnością fizyczną, stresem i depresją, zmianami hormonalnymi w ciąży czy w okresie menopauzy, niektórymi chorobami i lekami (4). Brytyjska służba zdrowia NHS radzi iść do lekarza rodzinnego, gdy zmęczenie trwa kilka tygodni bez jasnej przyczyny, utrudnia codzienne życie albo towarzyszy mu chudnięcie lub zmiana nastroju. Do lekarza warto pójść także wtedy, gdy bliscy słyszą, że ktoś we śnie chrapie, łapie powietrze albo wydaje odgłosy, jakby się dławił (4). Wlew nie wyjaśni, skąd bierze się zmęczenie. Lekarz rodzinny może natomiast zlecić badania, które pozwalają wykryć na przykład niedokrwistość, cukrzycę albo chorobę tarczycy.
Niezależnie od wizyty z powodu objawów można skorzystać z programu profilaktycznego Moje Zdrowie. Osoby ubezpieczone w NFZ mogą zrobić w nim bezpłatny bilans zdrowia od roku, w którym kończą 20 lat: w wieku od 20 do 49 lat raz na pięć lat, a starsze raz na trzy lata. Najpierw wypełnia się ankietę w Internetowym Koncie Pacjenta, w aplikacji mojeIKP albo w przychodni POZ, a potem przychodnia wystawia skierowanie na badania. Podstawowy zestaw obejmuje morfologię krwi, glukozę, lipidogram, TSH, kreatyninę z eGFR i badanie ogólne moczu (5). Lipidogram pokazuje poziom cholesterolu i trójglicerydów, TSH pomaga ocenić pracę tarczycy, a kreatynina i wyliczany z niej wskaźnik eGFR mówią, jak pracują nerki. Mieszkańcy Sochaczewa, Teresina czy Brochowa mogą więc zacząć od przychodni, w której są zapisani.
Jeśli lekarz rozpozna niedokrwistość, niedoczynność tarczycy albo zaburzenia pracy nerek, zajmie się leczeniem przyczyny, a o wlewie warto wtedy porozmawiać właśnie z nim. Prawidłowe wyniki podstawowych badań nie wykluczają wszystkich przyczyn zmęczenia i same w sobie nie są wskazaniem do wlewu. Jeśli dolegliwości się utrzymują, dalsze postępowanie ustala się z lekarzem.
