materiały partnera
Najprostsza i najczęściej wybierana forma wymaga spełnienia trzech warunków: dokument musi zostać w całości napisany pismem ręcznym spadkodawcy, podpisany oraz opatrzony datą. Wymóg pisma ręcznego jest bezwzględny — testament sporządzony na komputerze i jedynie podpisany jest nieważny, podobnie jak wypełniony formularz. Podpis powinien znajdować się pod treścią rozrządzenia i pozwalać na identyfikację spadkodawcy. Brak daty nie zawsze powoduje nieważność: testament pozostaje skuteczny, jeżeli nie wywołuje to wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu ani co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Testament notarialny sporządzany jest w formie aktu notarialnego. Jest formą najbezpieczniejszą, ponieważ notariusz bada tożsamość i stan świadomości testatora, a dokument przechowywany jest w kancelarii notarialnej i rejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów, co eliminuje ryzyko zaginięcia. Testament allograficzny polega natomiast na ustnym oświadczeniu ostatniej woli wobec wskazanego w ustawie funkcjonariusza publicznego — na przykład wójta, burmistrza czy sekretarza gminy — w obecności dwóch świadków, i spisaniu go w protokole. Forma ta jest dziś rzadko stosowana.
Kancelaria prowadzi sprawy spadkowe, obejmujące zarówno postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, jak i spory dotyczące ważności testamentu.
Prawo przewiduje również formy szczególne, przeznaczone na sytuacje wyjątkowe. Najbardziej znany jest testament ustny, dopuszczalny wtedy, gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo gdy zachowanie formy zwykłej jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Wymaga oświadczenia woli w obecności co najmniej trzech świadków i późniejszego utrwalenia jego treści. Testamenty szczególne mają jednak ograniczoną trwałość — tracą moc po upływie sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały ich sporządzenie, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. W praktyce sprawy dotyczące testamentów ustnych należą do najbardziej spornych, ponieważ opierają się wyłącznie na zeznaniach świadków.
Poza uchybieniami formalnymi testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, albo pod wpływem groźby. Na nieważność z tych przyczyn nie można powołać się po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po dziesięciu latach od otwarcia spadku.
Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Odwołanie następuje przez sporządzenie nowego testamentu, przez zniszczenie dokumentu lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność, albo przez dokonanie w nim zmian, z których wynika wola odwołania. Warto podkreślić, że sporządzenie nowego testamentu nie zawsze unieważnia poprzedni w całości — jeżeli nie wynika z niego wyraźnie wola odwołania, dawny testament traci moc jedynie w tej części, w której nie da się go pogodzić z nowym rozrządzeniem.
Swoboda testowania ma granicę, którą stanowi zachowek. Osoby najbliższe pominięte w testamencie — zstępni, małżonek oraz w określonych sytuacjach rodzice — zachowują roszczenie pieniężne wobec spadkobierców. Pozbawienie ich tego uprawnienia wymaga wydziedziczenia dokonanego w testamencie i to wyłącznie z przyczyn wskazanych w ustawie, których rzeczywiste istnienie podlega ocenie sądu. Sporządzając testament, warto uwzględnić tę okoliczność, aby rozrządzenie odpowiadało rzeczywistym zamiarom spadkodawcy również w wymiarze finansowym.
Zagadnienia dotyczące ważności testamentu mieszczą się w obszarze prawa cywilnego, stanowiącego jeden z filarów praktyki kancelarii. Aby omówić kwestie związane z rozrządzeniem majątkiem lub sporem o ważność testamentu, skontaktuj się z kancelarią.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
