Jeśli mamy 1 % wątpliwości, zostawmy grzyb, radzi ekspertka z KPN-u

Miłość do grzybów zaczęła się od zdjęć, a trwa już ponad 20 lat. Katarzyna Fiedler, specjalistka zajmująca się grzybami w Kampinoskim Parku Narodowym, była gościem cyklu „Zajarani” w redakcji portalu tusochaczew.pl W rozmowie opowiedziała o niezwykłej różnorodności grzybów, swoich fotograficznych pasjach, gatunkach spotykanych na Mazowszu i śmiertelnym niebezpieczeństwie, jakie może kryć się w koszyku grzybiarza. Jej apel jest jednoznaczny: jeśli nie mamy pewności, co znaleźliśmy, nie zabierajmy grzyba do domu.

Jesień to dla wielu osób czas wypraw do lasu, poszukiwania borowików, podgrzybków, kurek czy rydzów. Grzybobranie jest w Polsce nie tylko sposobem na zdobycie składników do domowych potraw, ale także okazją do odpoczynku i kontaktu z przyrodą. Warto jednak pamiętać, że znajomość kilku popularnych gatunków nie wystarczy, by bezpiecznie rozpoznawać wszystkie grzyby.

O tym, jak fascynujący, a jednocześnie wymagający jest świat grzybów, w naszym cyklu "Zajarani” w redakcji portal tusochaczew.pl opowiadała Katarzyna Fiedler z Kampinoskiego Parku Narodowego. Rozmowa odbyła się przy okazji wystawy grzybów prezentowanej w Sochaczewie.

Od fotografii do wielkiej pasji. „Zakochałam się od razu”

Choć dziś Katarzyna Fiedler od ponad dwóch dekad zajmuje się grzybami, jej przygoda z mykologią wcale nie zaczęła się od tradycyjnego grzybobrania.

Z grzybami zajmuję się od ponad 20 lat. Opowiadam, robię warsztaty i grzyby kocham miłością pierwszą chyba

– mówiła.

Jak przyznała, przed rozpoczęciem pracy w Kampinoskim Parku Narodowym nie miała większego doświadczenia z grzybami. W jej rodzinnym domu nie zbierano ich ani nie jadano. Wszystko zmieniło się dopiero po studiach, kiedy rozpoczęła pracę w parku.

Przyszłam po studiach do pracy, do Kampinoskiego Parku Narodowego i wisiały zdjęcia grzybów. Był kolega, który się tym zajmował, no i ja się zakochałam od razu –

wspomina.

Ważną rolę odegrała również druga pasja – fotografia. Katarzyna Fiedler robi zdjęcia od dzieciństwa, a grzyby okazały się dla niej wyjątkowo wdzięcznymi modelami.

Grzyb jest takim cudownym obiektem, który nie ucieka, stoi sobie i można robić zdjęcia. Zakochałam się w kształtach, w kolorach, we wszystkim -

– opowiada.

Zainteresowanie, które początkowo wynikało z fascynacji wyglądem grzybów, z czasem przerodziło się w wieloletnie zgłębianie ich biologii, właściwości i znaczenia dla przyrody.

Miliony gatunków i nauka, która nigdy się nie kończy

Świat grzybów jest znacznie bogatszy, niż może się wydawać podczas zwykłej wyprawy do lasu. Jak wyjaśniała ekspertka, szacunki dotyczące liczby gatunków na świecie są bardzo rozbieżne. Mówi się nawet o milionach, a wiele organizmów wciąż czeka na odkrycie i opisanie.

Również w Polsce różnorodność grzybów jest ogromna. Przywoływane przez ekspertkę szacunki mówią o około 15 tysiącach gatunków, a liczba ta może jeszcze wzrosnąć wraz z rozwojem badań.

Czy po ponad 20 latach pracy można już poznać ten świat na tyle dobrze, by niczym nie zaskakiwał?

Katarzyna Fiedler nie ma wątpliwości, że nauka o grzybach wymaga ciągłego poszerzania wiedzy.

Trzeba się ciągle uczyć, to się ciągle zmienia. Kiedyś miało się owocnik grzyba, bo wiadomo było, że po budowie to jest muchomor. Natomiast teraz są badania genetyczne, badania zarodników, które dają nam szersze pole do nauki –

- tłumaczy.

Współczesna mykologia korzysta z coraz bardziej zaawansowanych metod badawczych. Sam wygląd grzyba nie zawsze pozwala na jednoznaczną identyfikację, a podobieństwo między poszczególnymi gatunkami może być zwodnicze.

Ekspertka podkreślała, że jej praca wymaga nie tylko znajomości mykologii, lecz także wiedzy z zakresu medycyny i toksykologii.

Jej zaangażowanie przynosi również konkretne efekty naukowe. Jak opowiadała w audycji, w ubiegłym roku miała publikację dotyczącą dwóch gatunków nowych dla Kampinoskiego Parku Narodowego.

To kolejny dowód na to, że nawet w dobrze znanych lasach można znaleźć organizmy, które wciąż skrywają przed nami tajemnice.

Jakie grzyby rosną w okolicach Sochaczewa?

Dla mieszkańców Sochaczewa i okolic jesień to czas wypraw między innymi do lasów iglastych i liściastych. Jakie gatunki można tam spotkać?

Wśród popularnych grzybów jadalnych ekspertka wymieniała borowiki, podgrzybki, kurki, czyli pieprzniki jadalne, a także rydze i koźlarze.

W tym roku jest szalenie dużo grzybów. Naprawdę to jest tak dużo grzybów, których ja już nie pamiętam, kiedy tak było –

mówiła Katarzyna Fiedler, podkreślając, że tegoroczny sezon jest wyjątkowo obfity.

Wiele zależy jednak od rodzaju lasu i gatunków drzew, z którymi grzyby współżyją. Niektóre z nich można spotkać pod sosnami czy świerkami, inne chętnie rosną w sąsiedztwie brzóz.

W okolicach Sochaczewa można natrafić również na rydze. Co ciekawe, nie zawsze trzeba wyruszać w głąb lasu. Grzyby potrafią pojawiać się także w przydomowych ogrodach, między innymi pod niewielkimi świerkami lub sosnami.

Ekspertka wspominała również o grzybach rosnących na łąkach, w tym o purchawkach. Zwracała przy tym uwagę, że ich przydatność do spożycia zależy od właściwego rozpoznania i stanu owocnika.

Nie oznacza to jednak, że każdy grzyb znaleziony w atrakcyjnym miejscu nadaje się do koszyka. Najważniejsza pozostaje umiejętność rozpoznawania gatunków, a w razie wątpliwości – rezygnacja ze zbioru.

W Kampinoskim Parku Narodowym grzybów zbierać nie wolno

Podczas rozmowy pojawił się także temat zasad obowiązujących w Kampinoskim Parku Narodowym. Dla części grzybiarzy może to być rozczarowująca informacja, ale na terenie parku narodowego zbieranie grzybów jest zabronione.

Katarzyna Fiedler tłumaczyła, że park należy traktować jak wspólny, cenny dom przyrody, w którym człowiek powinien zachowywać się odpowiedzialnie.

Jeżeli pomyślimy sobie, że to jest Park Narodowy, nasza własność, tak jak nasz dom, to nikt by nie chciał, żeby ktoś wszedł do jego domu i niszczył mu, zrywał, zachowywał się głośno i tak dalej –

- mówiła.

Problemem nie jest bowiem wyłącznie pojedyncza osoba zbierająca kilka grzybów. Jesienią do lasów wyruszają tysiące ludzi, a ich aktywność może wpływać na całe leśne środowisko.

Takich grzybiarzy jest po kilkadziesiąt, nawet kilkaset tysięcy jesienią. To są osoby, które depczą, śmiecą, hałasują i tak dalej. A przyroda jest wielka, potężna, my tego nie widzimy, nie widzimy ptaków, nie widzimy owadów, nie widzimy tego, co się dzieje od deptania –

- wyjaśniała ekspertka.

Warto więc pamiętać, że spacer po parku narodowym nie powinien ograniczać się do poszukiwania grzybów. To także okazja do obserwowania przyrody, poznawania jej i odpoczynku bez ingerowania w naturalne środowisko.

Grzyby to nie tylko smak. Naukowcy badają ich właściwości

Katarzyna Fiedler przyznała, że sama nie jest wielbicielką jedzenia grzybów. O ile ich wygląd, kształty i kolory potrafią ją zachwycić, o tyle walory kulinarne nie stanowią dla niej najważniejszego elementu tej pasji.

Jeżeli chodzi o jedzenie, to niestety powiem, że ja nie przepadam za grzybami. Może za kurkami, ale to w małych ilościach -

– mówi nam z uśmiechem.

Znacznie ciekawsze są dla niej właściwości grzybów i ich rola w przyrodzie. Wiele gatunków zawiera różne związki, witaminy i pierwiastki, a ich potencjalne zastosowania są przedmiotem coraz liczniejszych badań naukowych.

Jeszcze na studiach wiedziałam, że grzyby nie mają żadnych wartości oprócz smakowych. Natomiast coraz częściej okazuje się, że mają, i to bardzo ważne –

- opowiada.

Wspomniała również o badaniach dotyczących wykorzystania niektórych grzybów jako wsparcia terapii różnych chorób. Takie informacje warto jednak interpretować ostrożnie: wyniki badań nad konkretnymi związkami lub gatunkami nie oznaczają, że dowolny preparat grzybowy leczy choroby czy może zastąpić terapię zaleconą przez lekarza.

Suplementy grzybowe? Uważaj na nieznane źródła

Popularność preparatów zawierających między innymi soplówkę jeżowatą czy kordyceps sprawiła, że na rynku pojawiło się wiele produktów reklamowanych jako wspierające odporność i pracę mózgu.

Ekspertka przestrzegała jednak przed kupowaniem suplementów z niesprawdzonych źródeł. Przytoczyła historię swojego kolegi zajmującego się badaniami, który kupił niewielki słoiczek preparatu za ponad 120 złotych. Analiza miała wykazać, że znaczną część jego zawartości stanowił piasek, a nie deklarowany składnik grzybowy.

To ostrzeżenie, by nie kierować się wyłącznie atrakcyjną reklamą i wysoką ceną produktu. Przed zakupem warto sprawdzać producenta, skład, jakość i wiarygodność deklaracji. Suplementy diety nie zastępują leczenia, a ich stosowanie dobrze skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Najgroźniejsza pułapka? Muchomor zielonawy

W rozmowie nie mogło zabraknąć tematu zatruć. Katarzyna Fiedler zwracała uwagę, że w tym sezonie szczególnie często spotyka muchomora zielonawego, dawniej nazywanego muchomorem sromotnikowym.

To jeden z najniebezpieczniejszych grzybów występujących w Polsce. Jego toksyny mogą doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, a w skrajnych przypadkach do niewydolności narządów i śmierci.

Ekspertka opowiedziała o przypadku osoby, która pomyliła tego grzyba z jadalną gołąbkiem. Jak relacjonowała, mężczyzna po zatruciu oczekiwał na przeszczep. Zaznaczyła również, że w jej ocenie w tym sezonie przypadków zatruć było wyjątkowo dużo.

Szczególnie niebezpieczne jest to, że po zjedzeniu muchomora zielonawego objawy nie muszą pojawić się od razu. Początkowo człowiek może czuć się dobrze, a dolegliwości wystąpią dopiero po wielu godzinach. Zdarza się także okres pozornej poprawy, podczas gdy toksyny nadal uszkadzają organizm.

Jeżeli mamy 1 procent, jeżeli nie wiemy, co to jest, mamy wątpliwości, zostawiamy. Naprawdę, po co nam to? –

apeluje Katarzyna Fiedler.

To najważniejsza zasada bezpiecznego grzybobrania. Nie warto ryzykować zdrowia dla jednego okazu, nawet jeśli wygląda apetycznie albo przypomina znany, jadalny gatunek.

W razie podejrzenia zatrucia grzybami trzeba pilnie szukać pomocy medycznej. Nie należy czekać na pojawienie się objawów ani próbować leczyć się samodzielnie.

Nie zbieraj bardzo młodych i starych grzybów

Ekspertka radziła również, by unikać bardzo młodych owocników, których cechy charakterystyczne mogą być jeszcze słabo widoczne, oraz starych, nadpsutych czy spleśniałych grzybów.

Szczególnie stanowczo przestrzegała przed spożywaniem spleśniałej żywności. Widoczna pleśń może oznaczać, że problem obejmuje również niewidoczne części produktu, dlatego nie należy ograniczać się do usunięcia fragmentu, na którym pojawił się nalot.

W przypadku grzybów kluczowe jest także to, by nie zbierać ich na zapas, jeśli nie mamy pewności, że zostaną właściwie wykorzystane.

Dajmy sobie trzy gatunki grzybów, które chcemy: podgrzybek, borowik, koźlarz, maślak, pięć i wystarczy. Po co później chorować? – 

mówiła ekspertka.

To rozsądna rada szczególnie dla początkujących. Zamiast próbować rozpoznawać dziesiątki gatunków, lepiej dobrze poznać kilka charakterystycznych i zbierać wyłącznie te, których identyfikacji jesteśmy całkowicie pewni.

Wykręcać czy wycinać? Ekspertka wyjaśnia

Wielu grzybiarzy zastanawia się, czy grzyb należy wycinać nożem, czy wykręcać z podłoża. Jak wyjaśniała Katarzyna Fiedler, dla samego mykologa sposób ten nie ma zasadniczego znaczenia w typowych sytuacjach.

Czasami jednak obejrzenie całego owocnika, również jego dolnej części, pomaga w rozpoznaniu gatunku. Niektóre grzyby mają charakterystyczną pochewkę u podstawy trzonu, która może być istotną wskazówką przy identyfikacji.

Nie oznacza to jednak, że w razie wątpliwości należy wyrywać każdy napotkany okaz. Jeśli nie potrafimy go rozpoznać, najbezpieczniej pozostawić go w lesie.

Ekspertka zwróciła też uwagę na znaczenie rozsądnego obchodzenia się z grzybami i miejscem, w którym rosną. W przypadku zbieranych okazów warto ograniczać ingerencję w ściółkę i nie niszczyć otoczenia.

Marzenie o grzybie, który świeci jak latarenka

Mimo ponad 20 lat doświadczenia Katarzyna Fiedler wciąż ma na swojej liście gatunki, które chciałaby zobaczyć na żywo i sfotografować.

Jednym z nich jest niewielki grzyb związany z wilgotnym środowiskiem, który – jak opowiadała – przypomina świecącą zapałeczkę lub maleńką latarenkę. Jego znalezienie utrudniają jednak warunki pogodowe i niedostatek wody.

Które grzyby najbardziej lubię? Te, których nie spotkałam -

– przyznała.

To zdanie dobrze pokazuje, że pasja do grzybów nie musi kończyć się na rozpoznawaniu jadalnych gatunków. Dla ekspertki równie ważne są odkrywanie nieznanego, obserwowanie natury i możliwość wykonania wyjątkowego zdjęcia.

Las to nie tylko koszyk pełen grzybów

Podczas rozmowy Katarzyna Fiedler zwróciła uwagę, że grzybobranie łączy w sobie wiele aktywności. Dla jednych najważniejsze jest zebranie pełnego koszyka, dla innych spacer, odpoczynek, obserwowanie przyrody i fotografowanie.

Niektórzy oczywiście robią zdjęcia, odpoczywają, to się wszystko łączy –

- zauważyła.

Warto jednak pamiętać, że przyjemność z wyprawy do lasu nie powinna przysłaniać bezpieczeństwa. Nieznany grzyb może być piękny, interesujący i wart sfotografowania, ale nie musi trafić do koszyka.

Najważniejsza rada Katarzyny Fiedler dla grzybiarzy jest prosta: jeśli nie mamy stuprocentowej pewności, jaki gatunek znaleźliśmy, zostawmy go w lesie. Zdrowie jest ważniejsze niż każdy, nawet najpiękniejszy okaz.

Artykuł na podstawie audycji "Zajarani" wyemitowanej w Radiu Sochaczew. Rozmowy posłuchacie:

TUTAJ