Popielarkowie Honorowymi Obywatelami Gminy Iłów: "To byli weseli chłopcy, nasi wujkowie" [FOTO]

Marian i Henryk Popielarkowie, żołnierze Armii Krajowej pochodzący z Krzyżyka Iłowskiego, zostali pośmiertnie uhonorowani tytułami Honorowych Obywateli Gminy Iłów. W piątek, 2 października, podczas uroczystej sesji Rady Gminy oddano hołd braciom, którzy w czasie II wojny światowej z narażeniem życia ocalili sztandar 68. Pułku Piechoty z Wrześni, a następnie wyruszyli do walczącej Warszawy, gdzie polegli. W wydarzeniu uczestniczyła rodzina bohaterów, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, Wojska Polskiego, instytucji kultury oraz organizacji społecznych. Były wzruszające występy uczniów, historyczna laudacja, listy od prezydenta RP i wojewody mazowieckiego, a także wręczenie aktów nadania tytułów. Uroczystości zwieńczyły posadzenie Dębów Pamięci, odsłonięcie obelisku i apel pamięci z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej. – Fajni, weseli chłopcy, nasi wujkowie – wspominali braci ich bliscy.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"17964"}

Uroczystość, która połączyła pokolenia

Dzisiejsze (2 października), piątkowe obchody w Iłowie miały szczególny charakter. Zorganizowano je w dniu, w którym w 1944 roku zakończyło się Powstanie Warszawskie. Po 63 dniach walk powstańcy musieli zaprzestać oporu, a stolica, mimo ogromnego poświęcenia jej obrońców, została zniszczona. Wśród żołnierzy, którzy wyruszyli do Warszawy, by wesprzeć walczących, byli również bracia Marian i Henryk Popielarkowie, mieszkańcy Krzyżyka Iłowskiego.

Ponad osiem dekad później ich historia stała się osią uroczystej sesji Rady Gminy Iłów, podczas której radni podjęli uchwały o pośmiertnym nadaniu im tytułów Honorowych Obywateli. Wydarzenie odbyło się pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.

Uroczystości rozpoczęły się w auli im. Jana Pawła II w Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Iłowie. Wzięli w nich udział przedstawiciele parlamentu, samorządów, Wojska Polskiego, służb mundurowych, instytucji kultury, organizacji społecznych, a przede wszystkim rodzina Mariana i Henryka Popielarków.

Wśród gości znaleźli się między innymi poseł na Sejm RP Maciej Małecki, reprezentujący prezydenta, Aleksandra Ostrowska, dyrektor biura poselskiego posła Mirosława Adama Orlińskiego, Michał Orliński, radny Sejmiku Województwa Mazowieckiego, Artur Mokracki, zastępca burmistrza Wrześni wraz z delegacją, Radosław Jarosiński, dyrektor Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą, a także przedstawiciele Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii – Hubert Pietrzak i Daniel Wylot.

Obecni byli również Jakub Wojewoda, historyk Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa IPN, Lucjan Żukowski, nadleśniczy Nadleśnictwa Łąck, pułkownik Andrzej Mańkowski, zastępca dowódcy 3. Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej, przedstawiciele służb mundurowych, Ochotniczych Straży Pożarnych, duchowieństwa, szkół i lokalnych organizacji. W uroczystości uczestniczyli także kombatanci, sołtysi, dyrektorzy jednostek organizacyjnych gminy oraz mieszkańcy.

Szczególne miejsce zajmowała rodzina braci Popielarków. To dla niej oficjalne uhonorowanie Mariana i Henryka było wydarzeniem o osobistym wymiarze, a zarazem potwierdzeniem, że pamięć o ich losach przetrwała w lokalnej społeczności.

Uczniowie opowiedzieli historię braci

Zanim rozpoczęła się formalna część sesji, zgromadzeni obejrzeli program artystyczny przygotowany przez uczniów Szkoły Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Iłowie. Młodzi wykonawcy przybliżyli historię braci Popielarków, łącząc ją z dziejami sztandaru 68. Pułku Piechoty z Wrześni oraz dramatycznymi wydarzeniami Powstania Warszawskiego.

Drugi października to dzień, który na kartach historii Polski zapisał się dwoma ważnymi wydarzeniami. W 1944 roku zakończyło się Powstanie Warszawskie. 63 dni walki o wolność. W imieniu Iłowa ta data przypomina również o ludziach, którzy w czasach wojny mieli odwagę chronić to, co dla Polski najważniejsze: pamięć, symbole i honor -

– wybrzmiało na początku przedstawienia.

Uczniowie przypomnieli, że podczas Powstania Warszawa każdego dnia walczyła o przetrwanie, a żołnierze i mieszkańcy bronili nie tylko miasta, ale również godności i prawa do życia w wolnej Polsce. Występ pokazywał, jak ważną rolę w trudnych chwilach odgrywały symbole narodowe i wojskowe, w tym sztandary, które dla żołnierzy stanowiły znak honoru, tradycji i przynależności do jednostki.

W inscenizacji pojawiła się historia sztandaru 68. Pułku Piechoty, który w czasie kampanii wrześniowej znalazł się w niebezpieczeństwie. Uczniowie przedstawili decyzję braci Popielarków o jego zabezpieczeniu i ukryciu na terenie rodzinnego gospodarstwa. Wykorzystali przy tym motyw metalowej bańki na mleko, w której chorągiew miała przetrwać okupację.

W przedstawieniu przywołano także postać najmłodszego brata Edwarda, który był świadkiem rodzinnej tajemnicy. Jako dziecko nie rozumiał w pełni, jak wielkie niebezpieczeństwo wiązało się z przechowywaniem sztandaru, jednak dochował tajemnicy, dzięki czemu historia mogła zostać przekazana kolejnym pokoleniom.

Ważnym elementem programu była recytacja wiersza poświęconego Marianowi i Henrykowi Popielarkom. Nazwano ich w nim strażnikami sztandaru, honoru i polskiego serca. Młodzi artyści przypomnieli, że bracia wychowali się na ziemi iłowskiej, w patriotycznej rodzinie, a w czasie okupacji wstąpili do Armii Krajowej. Ich zadaniem stała się ochrona symbolu, który dla polskich żołnierzy miał szczególne znaczenie.

Wiersz opowiadał o groźbach okupanta, niebezpieczeństwie, jakie ciążyło nad rodziną, oraz o dochowaniu tajemnicy. Uczniowie przypomnieli również, że Marian i Henryk opuścili rodzinne strony, by walczyć w Powstaniu Warszawskim. Zginęli, nie doczekawszy wolnej Polski.

Występ dopełniły patriotyczne pieśni, a także utwory przypominające o żołnierzach, którzy nie powrócili z wojennego szlaku. Końcowy apel miał wymiar symboliczny i zachęcał do zachowania pamięci o wydarzeniach, które ukształtowały historię Polski i lokalnej społeczności.

Dziś możemy opowiadać tę historię. Możemy być jej strażnikami -

– podkreślili młodzi wykonawcy. Wspólnie przypomnieli o Powstaniu Warszawskim, Iłowie, braciach Popielarkach, sztandarze 68. Pułku Piechoty z Wrześni i Polsce.

Po zakończeniu programu podziękowano uczniom i nauczycielom za przygotowanie przedstawienia, które stało się nie tylko artystycznym wprowadzeniem do sesji, ale również lekcją historii. Obecność młodego pokolenia była jednym z ważnych symboli uroczystości.

34. uroczysta sesja Rady Gminy Iłów

Po występie uczniów przewodnicząca Rady Gminy Iłów Renata Bartosiak otworzyła 34. uroczystą sesję, zwołaną na 2 października 2026 roku. Obrady poświęcono pośmiertnemu nadaniu tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów Marianowi i Henrykowi Popielarkom.

Przewodnicząca poinformowała, że w sesji uczestniczy 12 radnych, co zapewniało wymagane kworum do podejmowania uchwał. Powitała wójta Jana Kraśniewskiego, sekretarz gminy Anitę Głażewską, skarbnik Agnieszkę Brzeską, radnych oraz zaproszonych gości.

- Zebraliśmy się, aby uczcić odwagę i służbę Polsce dwóch ludzi tej ziemi – podkreśliła przewodnicząca, zapowiadając również drugą część uroczystości w Parku Stulecia Odzyskania Niepodległości w Iłowie. Tam zaplanowano odsłonięcie obelisku i posadzenie Dębów Pamięci z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej.

Ważnym elementem ceremonii była obecność pocztów sztandarowych szkół i Ochotniczych Straży Pożarnych. Ich wprowadzenie nadało wydarzeniu podniosły charakter i podkreśliło wspólnotowy wymiar upamiętnienia.

Przewodnicząca zaznaczyła, że uroczystość odbywa się pod Patronatem Honorowym Prezydenta RP Karola Nawrockiego. W imieniu samorządu podziękowała za to wyróżnienie i powitała posła Macieja Małeckiego, który reprezentował głowę państwa.

List prezydenta RP: „Odnaleziony sztandar będzie drogowskazem”

Do uczestników uroczystości skierował list Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. Pismo odczytał poseł Maciej Małecki, przekazując zgromadzonym pozdrowienia od prezydenta.

W liście głowa państwa podziękowała inicjatorom nadania tytułów, Radzie Gminy Iłów, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą, a także badaczom, historykom i pasjonatom, którzy pielęgnują pamięć o dziejach regionu.

Szczególne słowa uznania skierowano do członków Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii, którzy w marcu 2025 roku odnaleźli zaginiony sztandar 68. Pułku Piechoty z Wrześni. Odnalezienie chorągwi po wielu dekadach pozwoliło na nowo przypomnieć o braciach Popielarkach i ich udziale w ocaleniu tego symbolu.

W liście przypomniano, że sztandar prowadził polskich żołnierzy podczas jednej z największych bitew wojny obronnej 1939 roku – bitwy nad Bzurą. Przywołano również słowa generała Tadeusza Kutrzeby, dowódcy Armii Poznań, który mówił o żołnierzach starających się wykonać niewykonalny wówczas obowiązek obrony ojczyzny.

Prezydent podkreślił znaczenie pamięci o wszystkich, którzy walczyli w obronie Polski, a w szczególności o tych, którzy po klęsce kampanii wrześniowej kontynuowali walkę w konspiracji.

Ufam, że odnaleziony sztandar będzie drogowskazem dla współczesnych, przypominającym o dziedzictwie przodków -

– odczytał poseł Maciej Małecki.

W dalszej części listu przypomniano, że Marian i Henryk Popielarkowie wiernie służyli Rzeczypospolitej, a ich patriotyzm znalazł wyraz zarówno w ochronie sztandaru, jak i w walce w Powstaniu Warszawskim. Bracia zginęli, jednak ich czyn przyczynił się do zachowania dla przyszłych pokoleń ważnego symbolu wojskowego.

Wraz z Państwem oddaję cześć braciom Popielarkom, a także wszystkim rodakom, którzy podejmowali trudną walkę o wolność i suwerenność Polski -

– przekazano w liście.

Pismo zakończyło się słowami „Cześć i chwała bohaterom”. Następnie list przekazano rodzinie braci Popielarków.

Jakub Wojewoda o historii braci i tajemnicy sztandaru

Kolejnym punktem sesji była laudacja poświęcona Marianowi i Henrykowi Popielarkom, przygotowana na wniosek wójta Jana Kraśniewskiego. Wygłosił ją Jakub Wojewoda, historyk Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa IPN oraz kustosz tradycji chwały i sławy oręża polskiego.

Historyk przedstawił sylwetki obu żołnierzy, przybliżając ich działalność konspiracyjną, historię sztandaru 68. Pułku Piechoty oraz okoliczności wymarszu do Powstania Warszawskiego.

Na początku wystąpienia przywołał słowa Józefa Piłsudskiego, odnoszące się do honoru służby wojskowej.

Honor służby staje czasami w sprzeczności z honorem osobistym. Ale honor służby jest jak sztandar żołnierza, z którym żołnierz rozstaje się dopiero wraz z życiem -

– przypomniał Jakub Wojewoda, cytując słowa przypisywane Józefowi Piłsudskiemu.

Historyk zaznaczył, że nadanie tytułów honorowych obywateli ma szczególny wymiar, ponieważ dotyczy ludzi, których życie stało się świadectwem przywiązania do wolnej ojczyzny.

Stajemy dziś w obliczu historii, która nie jest zapisaną kartą w podręcznikach, ale żywym, namacalnym fundamentem naszej wolności -

– mówił.

Marian i Henryk Popielarkowie pochodzili z Krzyżyka Iłowskiego. Wychowali się w patriotycznej rodzinie, a niedługo po zakończeniu kampanii wrześniowej zaangażowali się w działalność konspiracyjną. Służyli w strukturach Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej, w Iłowskim Plutonie 8. Obwodu Sochaczew-Skowronek.

Ich pierwsze zadania wiązały się z gromadzeniem broni i sprzętu wojskowego pozostawionego przez polskie oddziały walczące w 1939 roku w rejonie bitwy nad Bzurą. Zajmowali się także opieką nad mogiłami poległych żołnierzy.

Jakub Wojewoda przywołał wspomnienia Zdzisława Zylli, pseudonim „Ulises”, żołnierza konspiracji, który opowiadał o okolicznościach wstąpienia do ruchu oporu. Z jego relacji wynikało, że w połowie 1941 roku Marian Popielarek, pracujący jako listonosz w Iłowie, zaproponował mu wstąpienie do organizacji konspiracyjnej.

Wspomnienia Zylli wskazywały, że w działalność podziemną zaangażowanych było kilku braci Popielarków. Konspiratorzy gromadzili broń i amunicję odnajdywaną w okolicznych lasach i u mieszkańców, a także opiekowali się mogiłami polskich żołnierzy.

Bracia działali w strukturach, których zadaniem było zabezpieczanie pozostałości po polskich jednostkach walczących podczas kampanii wrześniowej. W ten sposób uczestniczyli w ochronie materialnych śladów walk o niepodległość

.

Sztandar 68. Pułku Piechoty ukryty przed okupantem

Szczególne miejsce w laudacji zajęła historia sztandaru 68. Pułku Piechoty z Wrześni. Jego losy sięgały września 1939 roku, kiedy polskie oddziały walczyły w rejonie Iłowa i Bud Starych.

W drugiej połowie września niemieckie wojska prowadziły zmasowane działania przeciwko polskim jednostkom próbującym przedrzeć się przez Bzurę i Puszczę Kampinoską w kierunku Warszawy. W rejonie Iłowa doszło do ciężkich walk, a polscy żołnierze znaleźli się w trudnym położeniu.

W obliczu zagrożenia okrążeniem i dostaniem się do niewoli żołnierze starali się zabezpieczać najważniejsze symbole swoich jednostek. Jak przypomniał Jakub Wojewoda, w nocy z 18 września 1939 roku w okolicy Bud Starych żołnierze 68. Pułku Piechoty ukryli sztandar wraz z kasą pułkową w drewnianej skrzyni, którą zakopano w lesie.

Pomimo niemieckich poszukiwań sztandar nie został odnaleziony przez okupantów. Przez kolejne lata jego losy pozostawały niejasne. W dokumentach konspiracyjnych pojawiła się jednak informacja, że sztandar 68. Pułku Piechoty znajdował się na terenie obwodu AK „Skowronek”.

Historyk zaznaczył, że nie zachowały się dokumenty pozwalające jednoznacznie ustalić, w jaki sposób chorągiew trafiła do braci Popielarków ani kiedy dokładnie została przez nich ponownie ukryta. W przekazach rodzinnych zachowała się jednak opowieść o zabezpieczeniu sztandaru na terenie rodzinnego gospodarstwa.

Najmłodszy brat Edward wspominał po latach, że prawdopodobnie około 1940 roku Marian i Henryk przygotowali metalową bańkę na mleko, starannie ją zabezpieczyli i pokryli smołą. W niej miała zostać ukryta chorągiew.

Bracia musieli zdawać sobie sprawę z ryzyka. W okupowanej Polsce posiadanie wojskowego sztandaru mogło sprowadzić na nich surowe represje, a niebezpieczeństwo dotyczyło również pozostałych członków rodziny. Niemcy przeszukiwali gospodarstwa, poszukiwali broni i wszelkich śladów działalności konspiracyjnej.

Utrzymanie miejsca ukrycia w tajemnicy wymagało od braci i ich bliskich ogromnej ostrożności. Sztandar przetrwał jednak okupację i kolejne dziesięciolecia, a jego historia była przekazywana w rodzinie.

 Bracia Popielarek musieli wcześniej odnaleźć sztandar albo ktoś z komendy obwodu przekazał im go z rozkazem przechowywania. Ponieważ nie ma na to dokumentów, nie wiemy, jaki dokładnie przebieg miała sprawa ponownego ukrycia

– wyjaśniał Wojewoda, podkreślając, że część informacji opiera się na rodzinnych wspomnieniach.

Historyk zwrócił uwagę, że o przechowywaniu sztandaru na terenie obwodu AK „Skowronek” świadczył meldunek konspiracyjny z 1943 roku. Sam raport nie mógł jednak wskazywać dokładnego miejsca ukrycia, ponieważ jego ujawnienie mogłoby narazić na niebezpieczeństwo osoby zaangażowane w ochronę chorągwi.

Wymarsz do Warszawy i tragiczny los braci

W sierpniu 1944 roku sytuacja w okupowanej Polsce ponownie postawiła żołnierzy Armii Krajowej przed koniecznością podjęcia walki. Po wybuchu Powstania Warszawskiego do stolicy miały dotrzeć oddziały z różnych regionów kraju, w tym żołnierze Obwodu Sochaczew-Skowronek.

4 sierpnia 1944 roku żołnierze Iłowskiego Plutonu AK stawili się na zbiórce przed wymarszem do Warszawy. Wśród nich byli kapral podchorąży Marian Popielarek, pseudonim „Kordian”, oraz strzelec Henryk Popielarek.

Bracia opuścili rodzinne strony, nie wiedząc, czy kiedykolwiek do nich wrócą. Zostawili bliskich i gospodarstwo, a wraz z sobą zabrali tajemnicę miejsca ukrycia sztandaru, której nie ujawnili.

W laudacji przywołano wspomnienia Zdzisława Zylli, który opisywał ciężkie walki powstańcze i ogromne straty ponoszone przez oddział. W relacji wspominał kolejne ataki na Dworzec Gdański, podczas których wielu żołnierzy nie wracało z pola walki.

Marian i Henryk Popielarkowie polegli podczas walk w rejonie Dworca Gdańskiego. Ich ciał nie udało się zidentyfikować, a dokładne miejsce pochówku pozostaje nieznane. Prawdopodobnie szczątki poległych w tym rejonie spoczęły w zbiorowych mogiłach. W Sochaczewie znajduje się symboliczny grób braci.

 Popielarkowie również zginęli. Bracia Popielarek zginęli w Powstaniu Warszawskim podczas bitwy o Dworzec Gdański i zabrali tajemnicę sztandaru 68. Pułku Piechoty w zaświaty -

– przywołał Jakub Wojewoda słowa z relacji Zdzisława Zylli.

Śmierć braci oznaczała, że nie doczekali końca wojny ani odzyskania przez Polskę pełnej niepodległości. Nie mogli również zobaczyć, jak po wielu latach odnaleziony zostanie sztandar, którego ochronie poświęcili tak wiele.

Jak zaznaczył historyk, ich postawa była przykładem wierności żołnierskiej przysiędze. Wstąpienie do konspiracji było świadomą decyzją, a działalność podziemna wymagała dyscypliny, odpowiedzialności i gotowości do ponoszenia konsekwencji.

 W Armii Krajowej, podziemnym wojsku, panowało wysokie morale. Był to bowiem żołnierz-obywatel, który wstępował w szeregi konspiracyjne z własnej woli -

– podkreślił.

Na zakończenie laudacji Jakub Wojewoda zwrócił uwagę na znaczenie zachowania nazwisk braci w pamięci przyszłych pokoleń. Ich historia jest częścią dziejów Armii Krajowej na ziemi sochaczewskiej, a zarazem świadectwem losów młodych ludzi, którzy w czasie wojny podejmowali decyzje mające wpływ na życie ich rodzin i lokalnych społeczności.

Radni jednogłośnie nadali braciom tytuły

Po wygłoszeniu laudacji przystąpiono do formalnego nadania tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów. Inicjatorem uhonorowania Mariana i Henryka Popielarków był wójt Jan Kraśniewski, który złożył stosowne wnioski do Rady Gminy.

Podczas sesji rozpatrzono dwa projekty uchwał. Pierwszy dotyczył pośmiertnego nadania tytułu Marianowi Popielarkowi, drugi – Henrykowi Popielarkowi. Oba projekty uzyskały pozytywne opinie Komisji Skarg, Wniosków i Petycji.

Przewodnicząca Rady Gminy otworzyła dyskusję nad projektami, jednak radni nie zgłosili uwag ani pytań. Następnie przystąpiono do głosowań. Obie uchwały zostały przyjęte przez aklamację, bez zgłoszonego sprzeciwu.

W ten sposób Marian i Henryk Popielarkowie zostali pośmiertnie Honorowymi Obywatelami Gminy Iłów. Ich nazwiska dołączyły do grona osób szczególnie zasłużonych dla lokalnej wspólnoty.

Po przyjęciu uchwał wójt Jan Kraśniewski podziękował radnym za podjęcie decyzji, a wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowanie wydarzenia za pracę na rzecz upamiętnienia braci.

Wójt Jan Kraśniewski: „Nie planowali zostać bohaterami”

Wójt Jan Kraśniewski podkreślił, że nadanie tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów jest dla lokalnej społeczności zaszczytem, ale także zobowiązaniem do dalszego pielęgnowania pamięci o braciach.

To wielki dla nas zaszczyt i zobowiązanie –

- zaznaczył.

Włodarz Iłowa zwrócił uwagę na wyjątkowość czynu Mariana i Henryka Popielarków. Bracia nie podejmowali działań po to, by zostać zapamiętanymi jako bohaterowie. Chronili sztandar, ponieważ był on dla nich symbolem polskiego wojska, honoru i niepodległości.

Marian i Henryk Popielarkowie zapewne nie planowali zostać bohaterami. Ale zawsze ich normą etyczną było zachowanie się jak trzeba -

– powiedział Jan Kraśniewski.

Jan Kraśniewski nawiązał w ten sposób do słów Danuty Siedzikówny „Inki”, które stały się symbolem wierności wartościom i własnemu sumieniu. Podkreślił, że postawa braci była wyrazem codziennego poczucia odpowiedzialności, a ich czyn nie wynikał z chęci zdobycia uznania.

Żyjemy w Polsce, która od pokolenia Mariana i Henryka Popielarków nie doświadcza wojny. Zajęci codzienną pracą, często nie dostrzegamy tych, którym zawdzięczamy wolność

– mówił.

Zwrócił również uwagę na dramatyzm losów braci. Nie doczekali końca wojny, a ich rodzina przez dziesięciolecia musiała żyć z niepewnością dotyczącą miejsca ich pochówku. Ich historia przypomina o cenie, jaką ponosili ludzie walczący o wolność Polski.

Jan Kraśniewski podziękował rodzinie za obecność i za to, że przez lata pielęgnowała pamięć o swoich bliskich. Zaznaczył, że nadanie tytułów jest także wyrazem wdzięczności dla kolejnych pokoleń rodziny, które przekazywały historię braci.

Wójt wskazał również, że pamiątkowe medale i akty nadania tytułów będą przypominać o czynach żołnierzy Armii Krajowej w Iłowie, Sochaczewie, Warszawie, Wrześni i innych miejscach związanych z ich historią.

Września i Iłów połączone historią sztandaru

Szczególne znaczenie miała obecność delegacji z Wrześni, miasta związanego z 68. Pułkiem Piechoty, którego sztandar został ocalony przez braci Popielarków.

W imieniu władz samorządowych i mieszkańców Wrześni głos zabrał Artur Mokracki, zastępca burmistrza miasta. Podkreślił, że przybył do Iłowa, by złożyć hołd Marianowi i Henrykowi Popielarkom oraz podziękować mieszkańcom gminy za pamięć o ich czynie.

Przypadł mi dziś w udziale niezwykły zaszczyt. Stoję przed Państwem jako reprezentant mieszkańców Wrześni, miasta z Wielkopolski, które z ziemią iłowską połączyła historia pisana krwią, niezłomnością i najwyższą miłością do ojczyzny –

- powiedział.

Przedstawiciel Wrześni zaznaczył, że decyzja Rady Gminy Iłów o nadaniu braciom tytułów honorowych obywateli jest nie tylko formą upamiętnienia, ale również potwierdzeniem, że odwaga i poświęcenie nie tracą znaczenia wraz z upływem czasu.

Przypomniał, że we wrześniu 1939 roku żołnierze 68. Pułku Piechoty walczyli w obronie Polski, a sztandar jednostki był dla nich symbolem wojskowej tradycji i honoru. Ocalenie chorągwi przez braci z Krzyżyka Iłowskiego stało się wydarzeniem, które połączyło dwie społeczności.

Bracia Popielarkowie połączyli Wrześnię i Iłów nierozerwalnym węzłem narodowej pamięci

– podkreślił Artur Mokracki.

Zwrócił uwagę, że Marian i Henryk nie tylko zabezpieczyli sztandar, ale również kontynuowali działalność konspiracyjną i podjęli walkę w Powstaniu Warszawskim. Ich historia pokazuje, że pamięć o żołnierzach nie ogranicza się do miejsca, w którym walczyli, lecz obejmuje także tych, którzy po latach odnajdują i chronią ślady ich służby.

W imieniu mieszkańców Wrześni podziękował władzom Iłowa, radnym, organizatorom i członkom Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii za przywrócenie pamięci o braciach oraz za działania związane z odnalezieniem sztandaru.

List wojewody mazowieckiego

Do uczestników uroczystości skierował również list wojewoda mazowiecki Mariusz Frankowski. Pismo odczytano podczas sesji, przekazując gratulacje i wyrazy uznania dla społeczności gminy Iłów.

Wojewoda zwrócił uwagę na odwagę braci Popielarków, którzy w warunkach niemieckiej okupacji podjęli się ochrony sztandaru 68. Pułku Piechoty. Podkreślił, że tego rodzaju działalność wiązała się z ogromnym ryzykiem, ponieważ ujawnienie wojskowych symboli lub powiązań z konspiracją mogło prowadzić do represji wobec całej rodziny.

W liście przypomniano również udział braci w Powstaniu Warszawskim i ich śmierć w walce o wolność ojczyzny. Wojewoda podkreślił, że pośmiertne nadanie tytułów jest godną formą uhonorowania ich postawy.

Mariusz Frankowski podziękował wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w organizację uroczystości oraz za działania na rzecz pielęgnowania tradycji patriotycznych. Zaznaczył, że pamięć o bohaterach wzmacnia tożsamość regionalną i świadomość historyczną kolejnych pokoleń.

Rodzina odebrała akty nadania tytułów

Jednym z najważniejszych momentów sesji było uroczyste wręczenie aktów nadania tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów. Dokumenty przekazali wójt Jan Kraśniewski oraz przewodnicząca Rady Gminy Renata Bartosiak.

W imieniu rodziny akty odebrali bliscy braci, wśród nich Zenon i Mirosława Popielarkowie, Beata Brojek oraz Jolanta Stachlewska.

Dokumenty potwierdzały, że Rada Gminy Iłów nadaje pośmiertnie Marianowi i Henrykowi Popielarkom tytuły Honorowych Obywateli Gminy Iłów. Zostały opatrzone datą 2 października 2026 roku i podpisami wójta oraz przewodniczącej rady.

Następnie sekretarz gminy Anita Głażewska dokonała wpisów dotyczących obu braci do księgi honorowych obywateli. Był to symboliczny moment, w którym ich nazwiska zostały trwale zapisane w historii lokalnego samorządu.

W dalszej części uroczystości wójt Jan Kraśniewski i przewodnicząca Renata Bartosiak wręczyli pamiątkowe medale osobom i instytucjom zaangażowanym w upamiętnienie braci oraz odnalezienie i ratowanie sztandaru.

Wśród wyróżnionych znaleźli się członkowie rodziny, przedstawiciele środowisk kombatanckich, Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą, Nadleśnictwa Łąck, Wojska Polskiego i szkoły w Iłowie. Medale otrzymali również przedstawiciele samorządów i instytucji, które wspierały organizację wydarzenia.

Odnalezienie sztandaru po ponad 80 latach

Historia Mariana i Henryka Popielarków ponownie zainteresowała mieszkańców regionu w marcu 2025 roku, kiedy Sochaczewska Grupa Odkrywców Historii odnalazła sztandar 68. Pułku Piechoty na terenie dawnego gospodarstwa rodziny w Krzyżyku Iłowskim.

Chorągiew znajdowała się w metalowym pojemniku, do którego przez lata przedostawała się wilgoć. Odkrycie miało duże znaczenie dla historii wojskowości i regionu, ponieważ pozwoliło odnaleźć zaginiony symbol jednostki oraz potwierdzić rodzinne przekazy o jego ukryciu.

Sztandar został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, gdzie rozpoczęto działania związane z jego ratowaniem i konserwacją. Ze względu na stan zachowania niezbędne stały się specjalistyczne prace, które mają zabezpieczyć zabytek przed dalszym niszczeniem.

Odnalezienie sztandaru było efektem pracy pasjonatów historii, którzy przez lata poszukiwali śladów wydarzeń z okresu kampanii wrześniowej i okupacji. W działania zaangażowani byli również przedstawiciele instytucji muzealnych, samorządów i osoby wspierające ratowanie zabytku.

W liście prezydenta RP szczególne podziękowania skierowano do Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii. Podkreślono, że dzięki ich pracy możliwe stało się ponowne przypomnienie historii sztandaru oraz ludzi, którzy przyczynili się do jego ocalenia.

Odnalezienie chorągwi sprawiło, że opowieść przekazywana przez rodzinę Popielarków zyskała materialny dowód. Sztandar stał się łącznikiem między żołnierzami 68. Pułku Piechoty, konspiratorami z ziemi iłowskiej i współczesnymi mieszkańcami regionu.

Maciej Małecki: „Gdyby wrócili, nie czekała tu na nich wolność”

Druga część uroczystości odbyła się w Parku Stulecia Odzyskania Niepodległości w Iłowie. Rozpoczęła się od ceremonii z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej 38. Dywizjonu Zabezpieczenia Obrony Powietrznej, pocztów sztandarowych i przedstawicieli władz.

Po podniesieniu flagi państwowej i odśpiewaniu hymnu narodowego głos zabrał poseł Maciej Małecki, który wcześniej odczytał list prezydenta Karola Nawrockiego. W swoim wystąpieniu przypomniał wydarzenia kampanii wrześniowej, bitwę nad Bzurą oraz działalność konspiracyjną na ziemi sochaczewskiej i iłowskiej.

Poseł zwrócił uwagę, że mimo klęski militarnej w 1939 roku polska walka o niepodległość nie zakończyła się. W kolejnych latach okupacji mieszkańcy regionu angażowali się w działalność podziemną, gromadzili broń, zabezpieczali wojskowe depozyty i chronili symbole narodowe.

Polska nie złożyła broni, bo tu byli odważni młodzi ludzie, tacy jak bracia Popielarkowie, którzy podnosili z pobojowisk broń, zabezpieczali święte dla żołnierza symbole i nie pozwolili, żeby zostały zhańbione przez Niemców

– mówił Maciej Małecki.

Podkreślił, że ocalenie sztandaru wiązało się z niebezpieczeństwem nie tylko dla samych braci, ale również dla ich rodziny. W warunkach okupacji ujawnienie takiego depozytu mogło mieć tragiczne konsekwencje.

W swoim wystąpieniu poseł odniósł się także do losów żołnierzy Armii Krajowej po zakończeniu wojny. Zwrócił uwagę, że przetrwanie Powstania Warszawskiego nie oznaczało dla nich automatycznie bezpieczeństwa ani wolności. Wielu żołnierzy podziemia po 1945 roku było aresztowanych i poddawanych represjom przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.

Gdyby wrócili, nie czekała tu na nich wolność -

– zaznaczył Maciej Małecki.

Poseł podziękował Sochaczewskiej Grupie Odkrywców Historii za odnalezienie sztandaru, a także wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w jego ratowanie. Podkreślił również znaczenie edukacji historycznej i roli nauczycieli, którzy przekazują młodym ludziom wiedzę o przeszłości.

Nawiązał do występu uczniów szkoły w Iłowie, podkreślając, że młodzież, która przygotowała przedstawienie, w symboliczny sposób kontynuuje pamięć o braciach.

Nie zginie Polska, jeśli w każdym pokoleniu będą tacy ludzie jak bracia Popielarkowie. Jeśli będą takie młode pokolenia, jak dzieci i młodzież z Iłowa i okolicznych miejscowości, którzy pod kierunkiem swoich nauczycieli i rodziców przygotowali nam tak wzruszające wprowadzenie do tej uroczystości -

 – dodał.

List posła Mirosława Adama Orlińskiego

Podczas uroczystości głos zabrała również Aleksandra Ostrowska, dyrektor biura poselskiego Mirosława Adama Orlińskiego, reprezentująca posła, który nie mógł uczestniczyć w wydarzeniu z powodu obowiązków służbowych.

Przekazała pozdrowienia i wyrazy uznania dla organizatorów oraz wszystkich osób zaangażowanych w upamiętnienie Mariana i Henryka Popielarków. Wspomniała również o działaniach związanych z pozyskiwaniem środków na ratowanie i konserwację odnalezionego sztandaru 68. Pułku Piechoty.

Następnie odczytała list posła, w którym podkreślono znaczenie odwagi braci oraz ich przywiązania do ojczyzny. Zwrócono uwagę, że odnalezienie sztandaru po wielu latach pozwoliło przywrócić pamięć o ludziach, którzy z narażeniem życia zabezpieczyli go przed okupantem.

W liście znalazły się podziękowania dla samorządu gminy Iłów, instytucji, stowarzyszeń i mieszkańców, którzy uczestniczyli w działaniach związanych z odnalezieniem i ocaleniem wojskowego symbolu.

Podkreślono również, że historia braci jest przypomnieniem o wartościach, które pozostają ważne niezależnie od upływu czasu: wierności przysiędze, honorze i odpowiedzialności za narodowe dziedzictwo.

Dwa Dęby Pamięci w Parku Stulecia

Po wystąpieniach gości przystąpiono do części upamiętniającej. W Parku Stulecia Odzyskania Niepodległości posadzono dwa Dęby Pamięci poświęcone Marianowi i Henrykowi Popielarkom.

Do symbolicznego sadzenia zaproszono przedstawicieli Nadleśnictwa Łąck, Wojska Polskiego, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą, Sochaczewskiej Grupy Odkrywców Historii, szkoły w Iłowie oraz władz samorządowych i parlamentarnych.

Wśród uczestników znaleźli się między innymi nadleśniczy Lucjan Żukowski, leśniczy Mateusz Szulc, pułkownik Andrzej Mańkowski, Radosław Jarosiński, Hubert Pietrzak, Elżbieta Kopka, poseł Maciej Małecki, Aleksandra Ostrowska, przewodnicząca Renata Bartosiak, wójt Jan Kraśniewski oraz Jan Mierzyński, założyciel Parku Stulecia Odzyskania Niepodległości w Iłowie.

Dęby mają być żywym świadectwem pamięci o braciach i symbolem trwałości ich historii. Ich wzrost będzie przypominał kolejnym pokoleniom o dwóch mieszkańcach ziemi iłowskiej, którzy w czasie wojny podjęli ryzyko, by ocalić sztandar, a następnie oddali życie w walce o wolność -

- podczas sadzenia podkreślono, że drzewa będą rosły jako znak wdzięczności wspólnoty. Ich obecność w parku ma zachęcać mieszkańców, a zwłaszcza młodzież, do poznawania historii regionu i ludzi, którzy ją tworzyli.

Obelisk odsłonięty z wojskowymi honorami

Kolejnym punktem obchodów było odsłonięcie obelisku upamiętniającego Mariana i Henryka Popielarków. Do uroczystego aktu zaproszono członków rodziny, którzy odsłonili monument w asyście Wojskowej Asysty Honorowej.

Obelisk ma być trwałym znakiem wdzięczności mieszkańców gminy Iłów oraz miejscem, przy którym kolejne pokolenia będą mogły przywoływać imiona bohaterów. Jego odsłonięcie było jednym z najbardziej podniosłych momentów uroczystości.

Po odsłonięciu pomnika ksiądz proboszcz Krzysztof Tempczyk poprowadził modlitwę i poświęcił obelisk. W modlitwie polecono miłosierdziu Bożemu dusze poległych żołnierzy, którzy oddali życie w obronie ojczyzny i wiary.

Kapłan prosił o błogosławieństwo dla miejsca pamięci poświęconego braciom Popielarkom, Honorowym Obywatelom Gminy Iłów i uczestnikom Powstania Warszawskiego. Był to czas skupienia i zadumy nad losem tych, którzy nie powrócili z wojennego szlaku.

Apel pamięci i salwa honorowa

Ostatnim z głównych punktów uroczystości w parku był apel pamięci z udziałem Wojskowej Asysty Honorowej. Przywołano w nim żołnierzy i cywilów, którzy walczyli o niepodległość Polski i ponieśli śmierć w czasie II wojny światowej.

W apelu wspomniano obrońców Westerplatte, Helu, Poczty Polskiej w Gdańsku, Warszawy, Wizny i Twierdzy Modlin, a także żołnierzy walczących podczas kampanii wrześniowej na różnych frontach. Przywołano również obrońców wschodnich granic Rzeczypospolitej, żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza oraz uczestników walk z niemieckim i sowieckim agresorem.

Szczególne miejsce zajęli żołnierze podziemia niepodległościowego: członkowie Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i innych organizacji konspiracyjnych. Wspomniano uczestników akcji „Burza”, Powstania Warszawskiego oraz powojennego ruchu oporu.

W apelu przywołano także żołnierzy Batalionu Sochaczewskiego Obwodu „Skowronek”, którzy w 1944 roku wyruszyli na pomoc walczącej Warszawie, oraz żołnierzy Iłowskiego Plutonu Armii Krajowej. Wśród nich byli Marian i Henryk Popielarkowie, którzy walczyli w stolicy, między innymi w rejonie Dworca Gdańskiego i na Żoliborzu.

Nie zabrakło również pamięci o ofiarach niemieckich i sowieckich zbrodni, osobach zamordowanych w obozach koncentracyjnych, katowniach Gestapo, egzekucjach i akcjach pacyfikacyjnych, a także deportowanych w głąb Związku Sowieckiego.

Apel zakończył się zwróceniem do współczesnych i przyszłych pokoleń z przesłaniem, by nie zapominały o tych, którzy oddali życie za ojczyznę.

 Nie zapomnijcie bohaterów, którzy oddali życie za ojczyznę. To z ich krwi wzrosła wolna i niepodległa Polska, która dzisiaj oddaje im najwyższą cześć –

- wybrzmiało podczas apelu.

Po zakończeniu odczytywania apelu oddano salwę honorową. Następnie delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze przy obelisku, oddając hołd Marianowi i Henrykowi Popielarkom oraz wszystkim poległym w walce o niepodległość.

„Dożyłam tak pięknej uroczystości”

Po zakończeniu oficjalnych obchodów był również czas na rozmowy z rodziną braci. Ich bliscy nie kryli wzruszenia i zaskoczenia skalą wydarzenia.

Niesamowite, niesamowite. Naprawdę w życiu nie pomyślałam, że może być taka piękna uroczystość. Nie dość, że pięknie zorganizowana, to jeszcze zamówiona pogoda. Coś pięknego, naprawdę

– mówiła w rozmowie z redakcją portalu tusochaczew.pl jedna z krewnych, wspominając dzień, w którym Marian i Henryk Popielarkowie zostali uhonorowani przez gminę.

Jolanta Stachlewska, siostrzenica braci, podkreślała, że Marian i Henryk byli dla rodziny przede wszystkim bliskimi, których pamięta się jako młodych, radosnych ludzi.

Fajni, weseli chłopcy, nasi wujkowie. Moi wujkowie, a jego stryjkowie. Bo ja jestem córką jedynej ich siostry -

– opowiadała.

Dodała, że rodzina była liczna, a bracia należeli do grona siedmiorga rodzeństwa, wśród którego ich mama była jedyną siostrą.

Szczególne emocje wzbudził w niej występ uczniów szkoły w Iłowie, którzy w przedstawieniu wcielili się w postacie związane z historią rodziny.

Młodzi ludzie, to ja byłam szokowana. Coś wspaniałego, naprawdę. Ja to nie mam słów dla tych dzieci. Dla nich należą się szczególne podziękowania. Jak oni to przeżywali, odczuwali, jak oni mówili te teksty. No naprawdę, dla mnie to coś pięknego -

– mówiła.

Dla rodziny ważne było, że młodzież nie tylko poznała historię braci, ale również potrafiła przekazać ją w sposób poruszający i zrozumiały dla uczestników uroczystości.

Bliscy podkreślali, że tak uroczyste upamiętnienie po wielu dekadach od śmierci Mariana i Henryka jest wydarzeniem, którego nie spodziewali się doczekać. Otrzymane akty nadania i pamiątkowe medale stanowią dla nich potwierdzenie, że historia rodziny stała się częścią pamięci całej lokalnej wspólnoty.

Wójt: najważniejsze było spotkanie z rodziną

Po uroczystości wójt Jan Kraśniewski podsumował wydarzenie i wskazał, że trudno wybrać jeden najważniejszy moment tak rozbudowanych obchodów.

Myślę, że każdy – odpowiedział, zapytany o to, która część uroczystości była dla niego najważniejsza.

Szczególnie wzruszający był jednak moment spotkania z rodziną braci i przekazania jej aktów nadania tytułów.

Najbardziej wzruszający był moment uściśnięcia dłoni właśnie Państwu Popielarkom. Bo to z ich rodu właśnie są nasi dzisiejsi bohaterowie. Więc mogą być dumni, a my, Iłowianie, też jesteśmy dumni, że tacy mieszkańcy tu w Iłowie, tacy odważni ludzie tu mieszkali, mieszkają i myślę, że będą mieszkać

– mówił w rozmowie z nami wójt.

Jan Kraśniewski podkreślił również znaczenie występu uczniów, który spotkał się z uznaniem rodziny. Zwrócił uwagę, że przygotowanie przedstawienia wymagało od młodych ludzi nie tylko pracy artystycznej, ale również poznania historii i emocjonalnego zaangażowania.

Wójt pogratulował uczniom, nauczycielom i dyrekcji szkoły, która była jednym z partnerów uroczystości. Przypomniał również, że przed oficjalnymi obchodami młodzież wraz z przedstawicielami samorządu złożyła kwiaty na mogiłach wojskowych na cmentarzu w Iłowie.

Bardzo dziękuję, że właśnie ta młodzież tam była i myślę, że przekazujemy tę pamięć o bohaterach

– powiedział.

Wójt zaznaczył, że bohaterstwo nie musi oznaczać wcześniejszego planowania wielkich czynów. W jego ocenie ważna jest postawa człowieka, jego codzienne wybory i zachowanie w chwili próby.

Bohater to jest ten, który uczciwie żyje i w danym trudnym momencie, jeżeli etycznie podchodzi do życia, to myślę, że zawsze wie, co zrobić. Oczywiście czasem brakuje odwagi, ale naszym bohaterom nie zabrakło i dlatego są naszymi wzorcami

– mówił do naszego mikrofonu Jan Kraśniewski.

Pamięć, która zostaje w Iłowie

Piątkowe uroczystości były efektem współpracy samorządu, instytucji, organizacji społecznych, historyków, pasjonatów i rodziny. Inicjatywa nadania tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów wyszła od wójta Jana Kraśniewskiego, który złożył wnioski do rady. Odkrycie sztandaru przez Sochaczewską Grupę Odkrywców Historii w 2025 roku nadało tej inicjatywie dodatkowy wymiar i ponownie skierowało uwagę na historię braci.

Wspólne działania doprowadziły do oficjalnego uhonorowania Mariana i Henryka Popielarków, wpisania ich do księgi honorowych obywateli, posadzenia Dębów Pamięci oraz odsłonięcia obelisku. Każdy z tych elementów będzie przypominał o ich życiu i służbie.

Historia braci pokazuje, że lokalne dzieje są częścią historii całego kraju. Losy dwóch mieszkańców Krzyżyka Iłowskiego łączą kampanię wrześniową, działalność Armii Krajowej, Powstanie Warszawskie i historię wojskowego sztandaru, który po ponad 80 latach został odnaleziony.

Marian i Henryk Popielarkowie nie powrócili do rodzinnego domu. Ich miejsce pochówku pozostaje nieznane, a w Sochaczewie znajduje się symboliczna mogiła. Pamięć o nich przetrwała jednak w rodzinnych przekazach, a odnaleziony sztandar pozwolił przywrócić ich historię szerszemu gronu odbiorców.

Podczas uroczystości wielokrotnie podkreślano, że przekazywanie historii młodemu pokoleniu jest jednym z najważniejszych sposobów zachowania pamięci. Uczniowie, którzy przedstawili losy braci, pokazali, że opowieść o wydarzeniach sprzed ponad ośmiu dekad może nadal poruszać i budować więź między przeszłością a teraźniejszością.

Dwa Dęby Pamięci i obelisk w Parku Stulecia Odzyskania Niepodległości będą odtąd trwałym elementem lokalnej przestrzeni pamięci. Będą przypominać mieszkańcom, że wśród ludzi związanych z Iłowem byli tacy, którzy w czasie okupacji zdecydowali się chronić narodowy symbol, a później wyruszyli walczyć o wolność stolicy.

Pośmiertne nadanie Marianowi i Henrykowi Popielarkom tytułów Honorowych Obywateli Gminy Iłów stało się więc nie tylko aktem samorządowego uhonorowania, ale również okazją do spotkania pokoleń, przywołania rodzinnych wspomnień i przypomnienia o wydarzeniach, które na trwałe zapisały się w historii regionu.

Marian i Henryk Popielarkowie zostali wpisani do grona Honorowych Obywateli Gminy Iłów. Ich nazwiska, podobnie jak ocalony przez nich sztandar, pozostaną świadectwem historii, którą kolejne pokolenia będą mogły poznawać i przekazywać dalej.